تصادف را تا دیروز با زیرنویس فارسی خوبش ندیده بودم. فیلمی تاثیرگذار که در لحظاتی به جز تشویق ایده ی فیلمساز و زیبایی فیلمنامه و روابط آدم ها و صحنه ها کاردیگری نداشتم.با اینکه یکبار فیلم را بیشتر ندیده ام و بایستی فیلم را دوباره و یا شاید چند باره ببینم تا بتوانم دقیق تر در باره اش بنگارم، ولی در آستانه نوروز بودن و حال و هوای دیگر در سر و شر و شور شاید برایم فرصتی باقی نگذارد تا مطلبی هر چند کوتاه در باره ی این فیلم زیبا بنویسم.
فیلم در فضایی خالی و با شخصیتهای متعدد پا میگیرد.کسانی که به گونه ای زندگیشان در همدیگر بر حسب تصادف ممزوج میشود و همین برخوردهاست که به آنها میفهماند که دیگری کیست و خود او کیست. ( گرچه اسم فیلم تصادف به معنای وقوع حادثه ای ناگهانی بدون پیش بینی نیست و به معنای تصادف و برخورد دو چیز به هم معنا میدهد)
زمینه پر رنگ پازل وار فیلم از فاصله طبقاتی و نژادها به گونه ایست که نمیتوان قضاوت صریحی در باره نژادپرست بودن یا نبودن شخصیتهای فیلم کرد.شخصیت پلیس رایان با بازی مت دیلن با اینکه به نظر به شدت نژادپرست میرسد،ولی با دیدن پشت صحنه زندگی او درمیبایم که خود او و پدرش چگونه در برخورد با زن سیاهپوستی که مسئول بیمه تامین اجتماعی است مورد اجحاف قرار گرفته است و سرآخر در صحنه ای زیبا میابیم که او حتی میتواند با ایثار جان دیگری را به عنوان پلیسی وظیفه شناس نجات دهد،گرچه او زن سیاهپوستی باشد که شب پیش مورد حتک حرمت خودش قرار گرفته است.به عنوان کنتراست و قرینه سازی همکار او را می بینیم که در مقابل آن هتک حرمت همکار به ظاهر نژادپرستش تاب نمی آورد و بالاخره از همکاری با او جدا میشود تا بتواند به دیگران بدون در نظر گرفتن رنگشان کمک برساند،گرچه او موفق میشود سیاهی را که دیشب در مقابل چشمان او زنش مورد هتک حرمت همکارش قرار گرفته است را از دست پلیس لس آنجلس نجات بدهد ولی سر آخر خود او قاتل سیاهی میشود که سبب قتلش چیزی نیست جز یک سوءظن پنهان در او از سیاه ها که مدعی عدم نژادپرستی است.
جوانان سیاهپوستی که خود مدعی جوانمردی و عیاری هستند و دزدی از سیاهان دیگر را خیانت به آرمانهایشان میپندارند ولی بالاخره دست به دزدی ماشینی میزنند که راننده ای سیاه دارد،اما بر حسب تصادف دو دوست از هم جدا میشوند و هر کدام سرنوشتی دیدنی پیدا میکنند.
و ایرانی که با خریدن اسلحه سعی در حفظ خانواده و کاسبی اش دارد،ولی سرآخر اگر فرشته نجاتی نبود معلوم نبود قضاوت بیهوده اش و قصاص شخصی اش چه بر سرش می آورد.
و ...
تقدیرگرایی (سرنوشت دو جوان سیاهپوست،نجات جان زن سیاهپوست توسط پلیس نژادپرست،وجود تیرمشقی در اسلحه مرد ایرانی و نجات جان چینی که در کار قاچاق انسان است و...) ندانستن عاقبت افراد بر حسب خوبی و بدیشان ( آزاد کردن آسیایی ها توسط جوان سیاهپوست و ...) ، دیدن نتیجه کارها در همین دنیا(افتادن جین از پله ها و شکستن پایش به خاطر بدبینی که همیشه و همه جا به همه داشت و ...) ،در این فیلم انسان پرستانه به زیباترین وجهی نمایش داده شده است.این اثر مینیاتوری به گونه ای در جان و دل نفوذ میکند که گویی کسانی جز این اشخاص را در همین موقعیتها نمیتوان متصور شد و همه این تصادفها ( که به شدت در گونه فیلمنامه نویسی کلاسیک منع شده و فقط یک یا حداکثر دو اتفاق اینچنینی را میتوانستیم در اینگونه فیلمنامه ها یا فیلمها ببینیم؛چون هر تصادفی نشان در رفتن فیلمنامه نویس از زیر بار نشان دادن واقعیت است بر حسب اتفاقی خارج از روال عادی داستان) به گونه ای در هم تندیده شده اند که انگار هیچ امر تصادفی در ایجاد وقایع فیلم دخیل نیست و شخصیتها باید در همان جایی باشند که فیلمنامه نویس و یا فیلمساز ساخته و پرداخته است و تصوری غیر از این نمیتوان کرد.
وجود فرهنگهای مشترک و حس و حال جهانشمول فیلم در جایی که شان توب (مغازه دار ایرانی) مستاصل و در عین حال شاد به دخترش میگوید که فرشته نجات او را از مشکلی بزرگ نجات داد، در مقایسه با داستان من درآوردی پریانی که مرد قفل ساز و درستکار اسپانیایی تبار برای اطمینان خاطر دخترش بازگو میکند و به او جلیقه ی نامرئی ضد گلوله ای را که فرشته نجات به او اهداء کرده است را هدیه میدهد، میتوان به خوبی درک کرد.
این امر در موسیقی بسیار زیبای مارک ایشام نیز متجلی است . گاهی دختر بویراحمدی را میشنویم که دم از کوچ و رفتن از این دیار میزند و گاهی طنین آوازی را که : " میدانیم که در برخوردها توانستیم همدیگر را در این غوغای بسیار بیابیم" . در بغل گرفتن خدمتکاری که درست بعد از حادثه برای جین به داد او رسیده است درسی انسانی است،گرچه جین درست قبل از سقوطش قصد دک کردن او را داشت و درصدد بود باز خدمتکاری دیگر را به خاطر سوءظنش به او به کار بگیرد." بیاییم حال کسی را که از ما دزدی میکند را هم درک کنیم و سرنوشت او را نیز پی بگیریم " چیزی که صریحا در صحبتهای فیلمساز پل هگیس در باره فیلمش میابیم که چگونه سرقتی از او - شبیه سرقت ماشین زوجی در فیلم – بن مایه فیلم را شکل میدهد که قضاوت در مورد حتی دزدان و اعمالشان نیز سخت است .
گرچه وقتی وارد وقایع فیلم و روابط میشویم و در اوج و در اواخر فیلم ،مایه های تکان دهنده روحی بسیاری را در فیلم میابیم ولی آنجا که بیشتر تکان روحی را خوردم دفاع دختر بچه قفل ساز و اعتقاد راسخش به اینکه او روئین تن است از پدرش در مقابل شلیک مرد ایرانی بود.دختری که حرف پدرش و فرشته را باور داشت و بدون هیچ تامل و درنگی خود را مقابل گلوله مرد از همه جا بیخبر انداخت.مرد ایرانی که همانطور که اشاره شد،مایه نجات خود را نیز فرشته ای میدانست و بس.
گرفتن جایزه بهترین فیلم اسکار در کنار فیلمنامه اریجینال و همچنین تدوین واقعا حق این فیلم بود و با اینکه در مطلب قبلی همین وبلاگ از دادن جایزه به این فیلم در مقابل مونیخ تعجب کرده بودم ولی حالا کلی از این تعجبها به تحسین اعضای آکادمی انجامیده که چنین حق فیلم مستقلی را پاس داشته اند. فیلمی که حتی بازیگران و کارگردانش هم حقوقی دریافت نکرده اند.
اما نشان ندادن چهره بازیگران ایرانی و یکی از تهیه کنندگان ایرانی فیلم در مراسم اسکار هیچ از ارزش کار این گروه نکاسته بلکه نشان از فکر صاحب رسانه هایی دارد که از پیغام فیلم هیچ درنیافته اند.
